ความสำคัญและพฤติกรรมที่ไม่ปลอดภัยเมื่อล้ม

ความสำคัญ: การพลัดตกล้มเป็นสาเหตุอันดับ 2 ของการเสียชีวิตจากอุบัติเหตุในผู้สูงอายุ โดยมากกว่าร้อยละ 30 ของผู้สูงอายุเกิดการหกล้มทุกปี และการล้มครั้งแรกมักนำไปสู่การล้มซ้ำ การเรียนรู้วิธีลุกอย่างปลอดภัยจึงช่วยลดความรุนแรงของการบาดเจ็บและป้องกันการล้มซ้ำได้

พฤติกรรมที่ไม่ปลอดภัยเมื่อล้ม:

1. ล้มแล้วรีบลุกทันที: มักเกิดจากความอายหรือตกใจ ทำให้ลุกพรวดพลาด ซึ่งหากมีภาวะกระดูกบางหรือกระดูกพรุน อาจทำให้กระดูกหักได้

2. จับยึดสิ่งแวดล้อมที่ไม่มั่นคง: เช่น ไปจับหรือพยุงตัวกับสิ่งของที่คลอนแคลน ทำให้เกิดอุบัติเหตุซ้ำ

3. ไม่สำรวจร่างกายก่อนลุก: ไม่เช็กว่ามีบาดแผล เลือดออก หรือข้อต่อผิดรูปหรือไม่ ซึ่งอาจทำให้บาดเจ็บซ้ำซ้อนและเป็นอันตรายถึงชีวิต

ขั้นตอนการตั้งสติและประเมินร่างกายก่อนลุก

เมื่อล้ม สิ่งแรกที่ต้องทำคือ ตั้งสติ แล้วตะโกนเรียกคนมาช่วย หากอยู่ลำพัง ให้ประเมินร่างกายตนเองช้าๆ ดังนี้:

เช็กร่างกายส่วนบน:

มือ: ทดลองกำและเหยียดมือ สังเกตอาการปวด บวม ข้อติดขัด หรือมีเสียงก๊อบแก๊บ

ข้อศอกและไหล่: ลองงอและเหยียดข้อศอกช้าๆ 2–3 ครั้ง และเคลื่อนข้อไหล่ทั้งสองข้าง

เช็กร่างกายส่วนล่าง:

ข้อเท้าและสะโพก: กระดกข้อเท้าขึ้น-ลง งอและเหยียดข้อสะโพก เช็กว่ามีอาการปวด บวม หรือข้อต่อผิดรูปหรือไม่

การขอความช่วยเหลือ: หากประเมินแล้วเคลื่อนไหวได้และไม่มีอาการบาดเจ็บรุนแรง ให้ใช้นกหวีดเป่าขอความช่วยเหลือ หรือใช้โทรศัพท์มือถือโทรแจ้งสายด่วน 1669

ขั้นตอนการลุกขึ้นอย่างถูกต้องและปลอดภัย

หากประเมินแล้วว่าร่างกายพร้อมจะลุกขึ้น ให้ปฏิบัติตามขั้นตอนต่อไปนี้:

1. มองหาพื้นที่ปลอดภัย: ค่อยๆ หันศีรษะไปทางซ้ายและขวา เพื่อมองหาจุดที่ปลอดภัย มั่นคง และมีเก้าอี้สำหรับนั่งพัก

2. จัดท่าเตรียมพลิกตัว: หากต้องการพลิกตัวไปทางไหน ให้ยกแขนและงอข้อศอกด้านนั้นทำมุม 90 องศาไปในทิศทางที่จะไป

3. ตั้งเข่าฝั่งตรงข้าม: งอข้อเข่าและข้อสะโพกฝั่งตรงข้ามยันพื้นไว้ ให้เท้าตั้งรับน้ำหนักได้

4. พลิกลำตัวไปพร้อมกันทั้งตัว: วางมืออีกข้างไว้บริเวณท้อง แล้วพลิกลำตัวไปด้านข้างพร้อมกันทั้งตัว (ห้ามบิดหมุนลำตัวแยกส่วนกับขา เพราะจะทำให้บาดเจ็บ)

5. เปลี่ยนเป็นท่าตั้งคลาน: ใช้มือและข้อศอกยันตัวขึ้นให้อยู่ในท่าตั้งคลานอย่างมั่นคง

6. คลานไปยังเก้าอี้: คลานช้าๆ ไปยังเก้าอี้ที่มั่นคง

7. ยันตัวขึ้นนั่ง: ใช้มือทั้งสองข้างจับเก้าอี้ ยันตัวขึ้นพร้อมยกขาข้างที่ถนัดขึ้นมาวางตั้งพื้น ค่อยๆ ยันตัวและหมุนตัวกลับมานั่งบนเก้าอี้ แล้วเอนหลังพักเพื่อรอการช่วยเหลือต่อไป

การประเมินความเสี่ยงและความรุนแรงของการล้ม

ประเมินความเสี่ยงล้ม

(3 คำถาม): (หากตอบ "ใช่" แม้เพียง 1 ข้อ ถือว่ามีความเสี่ยงล้มระดับปานกลางถึงสูง)

1. เคยมีประวัติล้มในรอบ 1 ปีที่ผ่านมาหรือไม่

2. รู้สึกไม่มั่นคงขณะยืนหรือเดินหรือไม่

3. มีความกังวลเกี่ยวกับการหกล้มหรือไม่

ประเมินความรุนแรงจากการล้ม (5 คำถาม):

1. ในปีที่ผ่านมา ล้มมากกว่า 2 ครั้งหรือไม่

2. การล้มทำให้เกิดการบาดเจ็บหรือไม่

3. การล้มทำให้หมดสติหรือไม่

4. มีภาวะเปราะบางหรือไม่ (เช่น เหนื่อยง่าย เดินลำบาก มีโรคประจำตัว น้ำหนักลดผิดปกติ)

5. เมื่อล้มแล้ว ไม่สามารถลุกขึ้นเองได้และยังคงนอนอยู่บนพื้นหรือไม่

อาการผิดปกติที่ต้องพบแพทย์ทันที

หลังจากลุกขึ้นได้อย่างปลอดภัยแล้ว ยังต้องสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด หากพบอาการเหล่านี้ ให้ไปพบแพทย์ทันที

ตาพร่ามัว มองเห็นไม่ชัด

วิงเวียนศีรษะ หรืออาเจียน

เดินผิดปกติ หรืออ่อนเพลียผิดปกติ

เสี่ยงต่อการหมดสติ